9 Ara 2019

Destan Türünün Ortaya Çıkışı ve Tarihsel Dönemle İlişkisi

Reklamlar

Destanların oluşumunda sözlü ve yazılı kültürün, toplumsal değişimlerin etkisi ve  metnin türünün ortaya çıkışını ve tarihsel dönem ile ilişkisi

Kısaca:

  • Destanlar, toplumun sosyal, ekonomik ve kültürel şartlarına bağlı olarak değişen ve zaman içinde gelişerek zenginleşen türlerden biridir. 
  • Destanlar, toplumların hayatında meydana gelen olayların olağan üstü güçlerle açıklanmaya çalışılmasıyla oluşmuştur ve bu olaylar halkın hayal gücünde olağan üstü motiflerle efsaneleşmiştir. (mitos) 
  • Sözlü edebiyat geleneği içinde şairlerin parça parça söyleyerek kuşaktan kuşağa aktardığı destanlar oluşmuştur. edebiyatfatihi.net



Daha ayrıntılı bilgiler:

Destanlar, toplumun sosyal, ekonomik ve kültürel şartlarına bağlı olarak değişen ve zaman içinde gelişerek zenginleşen türlerden biridir. İnsanoğlu ilk çağlardaki birçok doğal ve toplumsal olayın gerçek sebeplerini, kaynaklarını ve etkilerini tam anlamıyla bilemediği için belli bir inanca yönelmiş ve bunun sonucunda mitos (mythos) adı verilen ilk efsaneleri meydana getirmiştir.  İlk mitoslara sürekli biçimde eklenen yeni olay ve kahramanlar zamanla belirli motif ve kişilere dönüştürülmüş, ayrıca ilâhî niteliklerle donatılmıştır. edebiyatfatihi.net Destanların oluşumunda milletin ortak hafızasında ve hayal gücünde iz bırakan birtakım tarihî ve sosyal olaylar etkilidir,  bunlarda rol alan bazı kahramanlar yüceltilerek ön plana çıkarılır ve bu halk tarafından kuşaktan kuşağa aktarılır.

"Destanların oluşumunda sözlü ve yazılı kültürün, toplumsal değişimlerin etkisi ve  metnin türünün ortaya çıkışını ve tarihsel dönem ile ilişkisi" hakkındaki yazımızla ilgili görüşlerinizi ve katkılarınızı aşağıdaki yorum formundan bize iletebilirsiniz...

EK BİLGİLER:

DESTANLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ
  • Bir milleti derinden etkileyen ve uzun yıllar iz bırakacak büyük bir savaş, doğal afet, göç, yiğitlik gibi durumların uzun bir şekilde manzum olarak anlatılmasına destan denir.
  • Destan sözcüğünün kökeni Yunanca “Epope” kelimesine dayanmaktadır
  • Genellikle manzumdurlar. Az olmakla beraber nazım-nesir karışık olan destanlar da vardır.
  • Destanlar anonimdir, kimin söylediği belli değildir.
  • Bazıları, manzum şekilleri unutularak günümüze nesir hâlinde ulaşmıştır.
  • Sade bir dille anlatılır.
  • Olağan ve olağanüstü olaylar iç içedir.
  • Destan kahramanları olağanüstü özelliklere sahiptir.
  • Destanlar, tarihî ve sosyal olaylardan doğarlar. Bu eserlerde genellikle, yiğitlik, aşk, dostluk, ölüm ve yurt sevgisi gibi temalar işlenir.
  • Ulusal bilinci ve milli birliği artıran metinlerdir.
  • Bir edebiyat türü olan destan, zamanla asıl anlamını yitirmiş, âşık edebiyatında savaşları, ünlü kişileri, gülünç olayları anlatan eserlere de destan denilmiştir.
  • Epik şiirin ilk örneği kabul edilir.
  • Genellikle ilahi bakış açısıyla anlatılır.
  • Türk destanları, İslamiyet’ten önceki destanlar ve İslamiyet’ten sonraki destanlar olmak üzere ikiye ayrılır. edebiyatfatihi.net
DESTAN TÜRLERİ

Doğal Destan:
Yazarı belli olmayan, halkın meydana getirdiği destanlardır. Bunlar daha sonra bir şair tarafından yazıya geçirilmişlerdir.
Yapay Destanlar: Bu destanları oluşturanlar bellidir. Bir şair tarafından doğal destana benzetilerek yazılır. Şair kendi milletinin tarihinden çıkmış olaylara kendi duygu ve düşüncelerini de katarak destanlaştırır. Bu şekle yapay destan denir.

Doğal Destanların özellikleri:
  • Manzumdur.
  • Destanlarda olağanüstü olaylar ve olağanüstü özellikte kahramanlar vardır.
  • Destanlar anonim ve sözlü edebiyat ürünleridir.
  • Ağızdan ağıza dolaşmak suretiyle oluşmuşlardır.
  • Destanlarda anlatılan olayların geçtiği yer ve zaman bilinmez.
  • Kahramanlar lider ve kurtarıcı rolündedir.
  • Oğuz Kağan destanı doğal destan grubuna girmektedir.Yapma Destan: Bir topluluk önünde genellikle ezgili olarak ve ezbere söylenen doğal destanın tersine, okunmak amacıyla ve doğal destanlar örnek alınarak kaleme alınmış destanlara yapma destan denir.Yapma destanlarda destan malzemesinin daha bilinçli, eleştirel, ironik bir biçimde kullanıldığı görülür. Bu türün bilinen ilk örneği Latin şairi Vergilius‘un “Aeneis“dir. (MÖ. 70-19)
DOĞAL DESTAN İLE YAPMA DESTAN FARKLARI

DOĞAL DESTAN
YAPMA DESTAN
Anonimdir, halkın ortak malıdır.
Yazarı bellidir.
Tarihin çok eski dönemlerini anlatır.
Yakın tarihi anlatır.
Manzum (şiir) biçiminde oluşturulur.
Manzum (şiir) biçiminde oluşturulur.
Çekirdek, yayılma ve derleme aşamalarından oluşur.
Böyle aşamaları yoktur, şair direkt kaleme alır.
Coşkulu, epik bir anlatımı vardır.
Coşkulu, epik bir anlatımı vardır.

• Dünyaca Ünlü Doğal Destanlar: 
  •  İlyada ve Odissea➜ Yunan destanıdır. Konusu Truva savaşlarıdır. 
  • Kalevela ➜Fin destanıdır. Finlerle Macarların aynı soydan geldiğini anlatır. 
  • Şehname ➜İran destanıdır. İran-Türk savaşlarını anlatır. İran şairi Firdevsi tarafından derlenip yazıya aktarılmıştır. 
  • Ramayana ve Mahabarata ➜Hint destanıdır. 
  • Nibelungen ➜Alman halkının destanıdır. 
  • Gılgamış ➜Sümer destanıdır. İlk yazılı destandır. Sümer kralı Gılgamış’ın maceralarını anlatır. 
  • İgor ➜ Rus destanıdır. 
  • Şinto ➜ Japon destanıdır. 
  • La Cid➜ İspanyol destanıdır.
  • Beowulf➜İngiliz destanıdır.
  • Chansende  Röland➜ Fransız destanıdır.
  • Oğuz Kağan➜Türk destanıdır.
TÜRK DESTANLARI MOTİFLERİ

1.Kök-Börü: Bozkurt, destanlarda olağanüstü güce sahip, kurtarıcı, yol gösterici atalar ruhu, mistik bir sembol olarak karşımıza çıkar.
2.Işık
3.Rüya
4. Ağaç
5.Ok-Yay
6.At
7.Kırklar
8.Mağara
9.Ak Sakallı ihtiyar

10.Yada Taşı:

TÜRK EDEBİYATI YAPMA DESTANLARI

  • Kayıkçı Kul Mustafa ➜Genç Osman Destanı
  • Fazıl Hüsnü Dağlarca ➜Üç Şehitler Destanı, Çakır’ın Destanı
  • Gülten Akın ➜Maraş ve Ökkeş’in Destanı
  • Mehmet Akif Ersoy ➜ Çanakkale Şehitleri
  • Nazım Hikmet ➜Kuva-yi Milliye ve Kurtuluş Savaşı Destanı, Şeyh Bedrettin Destanı
  • Cahit Külebi ➜Atatürk Kurtuluş Savaşı’nda
  • Ceyhun Atuf Kansu➜Sakarya Meydan Savaşı
  • Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu➜ Bozkurtların Destanı

DÜNYA EDEBİYAT YAPMA DESTANLARI

Aneneis: Yapma destanın ilk örneğidir. Latin şair Vergilius yazmıştır.
Kurtarılmış Kudüs: İtalyan şairi Tasso tarafından yazılmıştır. Haçlı Seferlerini anlatır.
Kaybolmuş Cennet: İngiliz şair Milton tarafından yazılmıştır. Hz. Adem ile Havva’nın Cennet’ten yeryüzüne gönderilişini anlatır.
Çılgın Orlando: İtalyan şairi Lucavico Aristo yazmıştır. Müslüman-Hıristiyan çatışmasını anlatır.
Henriade: Fransız şair Voltaire yazmıştır.

Artikel Terkait

Yorumları Göster
Yorumları Gizle

YORUM YAPARAK SORU SORABİLİR veya KATKIDA BULUNABİLİRSİNİZ...

1) Yaptığınız yorum biz onayladıktan sonra görülecektir.
2) Yazım kurallarına mümkün olduğunca dikkat ediniz.
3) Kullandığınız üslubun kişiliğinizi yansıttığını unutmayınız.
4) Yorumunuza emoji eklemek için "Emoticon" butonuna tıklayın.
5)Yorumunuza gelecek cevabı takip etmek beni bilgilendir kutucuğunu işaretleyebilirsiniz.


EmoticonEmoticon

Edebiyat yazılılarında başarınızı artırın, kanalımıza abone olun!