2 Oca 2018

Romanın Türk Edebiyatında 19.Yüzyılda Ortaya Çıkmasının Sebepleri Nelerdir?

Reklamlar

İlk Roman Örnekleri 16.yüzyılda Ortaya Çıkmışken Türk Edebiyatında İlk Roman Örneklerinin  19.Yüzyılda Ortaya Çıkmasının Sebepleri Nelerdir?

Roman, Tanzimat'la başlayan Batılılaşma sürecinin bir parçası olarak, kültürel birikimin doğal bir sonucu değil, bir çeşit sanat ithali şeklinde Türk edebiyatına  girmiş bir türdür.

Dünya edebiyatında modern romanın ilk örneği Fransız yazar Cervantes'in yazdığı Don Kişot'tur. Avrupa'da 16.yüzyılda görülen roman örnekleri Türk edebiyatında 19.yüzyılda ortaya çıkmıştır. Bunun pek çok sebebi vardır: edebiyatfatihi.net

Ünlü yazar Ahmet Hamdi Tanpınar "19.Asır Türk Edebiyatı Tarihi" adlı eserinde bu konuyu inceleyerek sebeplerini şöyle sıralamıştır:
“Müslüman edebiyatlarının orta çağ hikâyesinden romana geçemeyişi bahsinde de hemen hemen aynı cinsten bir yığın sebeple karşılaşırız. Bunların başında yine şüphesiz insanın reel hayata inanarak sahip olmaması gelir. Ayrıca psikolojik tecessüsün yokluğunu da söyleyebiliriz. Dinde günah çıkarmanın bulunmaması ferdin kendi içine eğilmesini daima men eder. Medeniyetimizin gözü önünde gelişen Rus romanının büyük hususiyetlerinin Ortodoks kilisesindeki aleni müessesesine neler borçlu olduğunu biliyoruz… Bununla, eskilerde hiç psikoloji bulunmadığını iddia etmiyoruz. Bu kadar büyük bir medeniyet tecrübesi insana sonuna kadar yabancı kalamazdı. Eski şairlerimizin aşk için, insan tabiatı için yazdıkları şeyler kendi kalplerini ve hayatlarını nasıl iyiden iyiye yokladıklarını gösterir. Fakat şiirin şekli ve teksif nizamı bu dikkatlerin derinleşmesine mani olur. Eski mesnevi çerçevesi içinde bu dikkatlerin hikâyeye nakli ise gelenek yüzünden kabil değildi. Şark çizilmiş hadleri durmadan zorlar fakat ötesine geçemezdi… Bizce Müslüman hikâyesinin romana istihale edememesinin, saydıklarımızdan başka bir sebebi de tenkit fikrinin yokluğudur. Hakiki tenkit zaruri şekilde tarih fikrine bağlıdır. Hareket noktası olarak maziyi değil bugünü alır. İslâm fikriyatında ise bu yoktur. Thibaudet’nin, Don Quichotte(Don Kişot) için söylediği şey sadece parlak bir buluş olamaz. Her yeni hikâye bir öncekinin tenkitidir. Tiyatro veya hikâye, yeni bir nevin doğması için cemiyet bünyesinin ileri bir hamle ile değişmesi şarttı. Halbuki Müslüman cemiyetlerde bütün müesseseleri beraberinde sürükleyen ve sosyal tabakaların karşılıklı vaziyetlerini değiştiren bu cinsten bir değişiklik görülmez… İslâm tarihi bütün bu büyük Hadiselere rağmen içtimai bakımdan hemen hemen olduğu gibi kalmış, bir türlü burjuvazisi doğmamış ve Müslüman sarayı değişmemiştir… Nihayet bu sebeplere kadın ve erkek münasebetlerinin yokluğunu da ilâve etmek lâzım gelir… [Doğu hikâyeleri] iyi okunursa esas çatının daima aynı hususiyetin, yani devamlı ve tabiî kadın erkek münasebetinin yokluğu üzerine kurulduğu görülür. Tanzimat’tan sonraki ilk romanın bocalayışı bunun vâzıh misalini verir. Şunu da ilâve edelim ki, eski edebiyatımız teşekkül etmiş bir nesrin yardımından da mahrumdu. “ (1)
Romanın Türk edebiyatında 19.yüzyılda Ortaya Çıkmasının Sebepleri

Bu bilgilerden hareketle konunun daha da iyi anlaşılması şu çıkarımlarda bulunduk: 

Roman türünün ortaya çıktığı Avrupa toplumuyla Osmanlı toplumu arasındaki farklılık
Batı edebiyatında roman türü burjuva yaşam tarzını, bir başka deyişle bireyselliği anlatmak amacıyla ortaya çıkmıştır. İslâm tarihi bütün büyük tarihi olaylara rağmen toplumsal bakımdan hemen hemen olduğu gibi kalmış, bir türlü burjuvazisi doğmamış ve Müslüman sarayı değişmemiştir… (Yani bu türün ortaya çıkması gerekli toplumsal değişimlerin o dönemde olmaması)
Divan edebiyatındaki düzyazının şiire göre çok fazla gelişmemesi,
Divan edebiyatı geleneğinin etkisi
Eleştiri fikrinin yokluğu

Kaynak: 1) Ahmet Hamdi Tanpınar, 19’uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitabevi, İstanbul, 1988, s.30-31.






Artikel Terkait

YORUM YAPARAK SORU SORABİLİR veya KATKIDA BULUNABİLİRSİNİZ...

1) Yaptığınız yorum biz onayladıktan sonra görülecektir.
2) Yazım kurallarına mümkün olduğunca dikkat ediniz.
3) Kullandığınız üslubun kişiliğinizi yansıttığını unutmayınız.
4) Yorumunuza emoji eklemek için "Emoticon" butonuna tıklayın.
5)Yorumunuza gelecek cevabı takip etmek beni bilgilendir kutucuğunu işaretleyebilirsiniz.


EmoticonEmoticon