4 Eki 2017

10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları: 8.Ünite Haber Yazıları

Reklamlar

Bu yazımızda 10.Sınıf Türk dili ve edebiyatı dersinin 8.ünitesi olan haber yazıları, özellikleri, kaynaklarını, örneklerini  bulabilirsiniz...Önce haber yazılarının özelliklerine  bakalım:

Haber Yazısı Nedir?

Günlük gazetelerde, belli aralıklarla yayınlanan dergilerde, meslek kuruluşlarının belli aralıklarla yayınladığı bültenlerde; radyo ve televizyonlarda belli zaman aralıklarıyla sunulan bültenlerde halka duyurulmak üzere yayımlanan yazılara haber yazısı denir.

Haber, kaynağını yaşamdan alır. Genel olarak bu kaynaklar üçe ayrılır:

Resmi Haberler, Özel Haberler, Ajans Haberleri.

· Resmi haberler, resmi ve özel kuruluşlardaki yetkili kişilerden alınan haberlerdir.
· Özel haberler, halk arasından toplanır.
· Ajans, haber toplama ve yayma işleriyle uğraşan kuruluştur.
· Haberde; yurtiçindeki ve yurtdışındaki önemli ya da ilginç olaylar kısa ve özlü bir biçimde halka sunulur, haberler gerekirse resimle, fotoğrafla desteklenir.
· Haber yazıları, anlattığı olayın türüne göre ad alır: Siyasal haberler, ekonomik haberler, bilimsel haberler, teknoloji haberleri, sanat haberleri, spor haberleri, sosyal haberler… vb.


Haber Yazısının Özellikleri

 Haberin kaynağı yaşamdır.
 Güncel, önemli, ilginçtirler, doğrudurlar.
 Kolay anlaşılır bir üslubu vardır.
 Haberde (gazetecilikte 5 N 1 K ilkesi olarak da bilinen) şu beş sorunun cevabı
bulunmaktadır: Ne (veya kim)? Nerede? Ne zaman? Nasıl? Niçin?
 Haber başlıkları ve bu başlıkların haber metniyle uyumu son derece önemlidir.
 Haberde giriş ve gövde olmak üzere iki bölüm bulunur. Giriş bölümünde birkaç cümle
ile olayın kısa bir özeti verilir, haberin ayrıntıları gövde bölümünde yer alır.
 İyi bir haber yazısında şu özelliklerin muhakkak bulunması gerekir:
 Haberde 5 N 1K ilkesi olarak bilinen soruların cevabı bulunmalıdır.
 Haber de başlığı da ilginç olmalıdır.
 Haber özgün olmalıdır.
 Okuyucu aynı haberi defalarca görmek istemez.
 Haber önemli olmalıdır. Haberin ilgilendirdiği okuyucu kitlesi çok olmalıdır.
 Haber doğru olmalı içinde muhabirin yorumu bulunmamalıdır.



5N 1 K İLKESİ NEDİR?

Ne: Habere kaynak olayın ne olduğu bildirilmelidir.
Nasıl: Habere kaynak olan olayın yapılış ve meydana geliş sürecinin anlatıldığı bölümdür.
Niçin: Her olayın bir nedeni vardır. Hava kirliliğinin nedenleri, suzuluğun nedenleri, ekonominin kötüye gidişinin nedenleri.
Nerede: Her olayın gerçekleştiği bir yer mutlaka vardır. Bu yer haberde mutlaka bildirilmelidir.
Ne zaman: Yine bütün olaylar bir zamanda meydana gelir. Zaman bilgisi genelden özele doğru verilir. Yıl, ay, gün, saat, dakika
Kim: Habere kaynak olan kişinin, yani olayı gerçekleştiren kişinin kimliği de haberde belirtilmelidir.

Haber Yazılarıyla İlgili Terimler

  1. Gazete:  Politika, ekonomi, kültür ve daha başka konularda haber ve bilgi vermek için yorumlu veya yorumsuz, her gün veya belirli zaman aralıklarıyla çıkarılan yayın
  2. Haber :Bir olay, bir olgu üzerine edinilen bilgi, salık
  3. Sütun : Gazete, dergi, kitap vb. yazılı şeylerde, sayfanın yukarıdan aşağıya doğru ayrılmış olduğu dar bölümlerden her biri, kolon:
  4. Sürmanşet: Gazetelerin birinci sayfasındaki logo­nun üzerinde kullanılan başlık
  5. Manşet: Gazetelerin ilk sayfasına iri puntolarla ko­nulan başlık
  6. Muhabir: Basın ve yayın organlarına haber topla­yan, bildiren veya yazan kimse
  7. Ajans: Haber toplama, yayma ve üyelerine dağıtma işiyle uğraşan kuruluş
  8. Köşe Yazısı (Fıkra) : Bir yazarın herhangi bir konu veya günlük olaylar hakkındaki görüşlerini, düşüncelerini ayrıntılara inmeden anlattığı gazete ve dergilerde yayınlanan kısa fikir yazılarının genel adıdır.
  9. Tekzip: Düzeltme, cevaplama yazısıdır. Yapılan yanlış bir habere konu olan kişi yada kurumun haberin düzeltilmesi için yazdığı yazıdır.
  10. Asparagas: gerçek olmayan, masa başında uydurulan, yalan haber, uydurma haber demektir.
  11. Sansasyonel: Çarpıcı

Türk ve Dünya Edebiyatında Gazetenin Tarihsel Gelişimi
Türkiye'de basın hayatı  1 Kasım 1831 tarihinde çıkan ilk resmi gazete olan  Takvim-i Vekayi ile başlar. II. Mahmut döne­minde yayımlanmaya başlanan bu gazete, devlet görevlileri ve aydınlar başta olmak üzere gelişen olaylar hakkın­da yurttaşları bilgilendirmek için çıkarılmıştır. Tanzimat Dönemi'nde çıkarılan en önemli gazetelere ve özelliklerine bakalım: 

A-Takvim-i Vekaayi (vakayi) (Olayların Takvimi)
1-1831 yılında resmi bir gazete olarak kurulmuştur.
2-Adını II. Mahmut koymuş ve Türkçe yazılmıştır.
3-Daha çok resmi bildiriler ve memur tayinlerini bildirirdi.
4-Osmanlı imparatorluğu içinde birliğin korunması amacıyla doğru bilgi vermek amacıyla kurulmuştur.
5-Yabancıların da Osmanlı İmparatorluğu hakkında bilgi sahibi olmasını sağlamak
6-Batı dünyasında olup bitenlerden pek haber vermezdi.

B-Ceride-i Havadis (Olayların Gazetesi)
1-1840 yılında hükümet yardımı ile kurulmuş yarı resmi gazetedir.
2-William Churchiil adlı bir İngiliz tarafından çıkarılmaya başlanmış devlet tarafından da desteklenmiştir.
3-Çoğunlukla haber olarak memur tayinleri ve günlük polisiye olaylardan ve şehir haberlerinden bahseder.
4-Avrupa gazetelerinden alıntılar,magazin olayları,vatan sevgisi gibi makaleler de yayınlamıştır.

www.edebiyatfatihi.net

C-Tercüman-ı Ahval (Hallerin, Durumların Tercümanı)

1-1860 yılında Agah Efendi ile Şinasi’nin çıkardığı ilk özel gazetedir.
2-Şinasi bu gazetede Şair Evlenmesi Komedisi olan tiyatro eserini tefrika etti.
3-Amaç batıda olanları halka duyurmaktı.
4-Bu gazetenin çıkması ile Tanzimat Dönemi Edebiyatının başlangıcı olarak da kabul edilir.
5-Devlet görüşünün dışında halkın düşünceleri ve görüşleri de dile getirilmiştir.

D-Tasvir-i Efkar (Fikirlerin Tasviri)

1-Şinasi tarafından 1862 yılında çıkarılmıştır.
2-Namık Kemal ilk makalesini bu gazetede yazmıştır.
3-Gazete sadece olayları anlatmakla kalmayıp olaylara yorumda yapmış böylelikle Edebiyat gazetesi olarak da hizmet vermiştir.
4-Gazete 1865 yılında Namık Kemal’e bırakılmış ve O çıkarmaya başlamıştır.

DİĞER ÖNEMLİ GAZETELER

Muhbir, Hürriyet, İbret, Devir, Bedir, Tercüman-ı Hakikat, Hadika, Sıraç, Basiret, Sabah ,Vakit, Diyojen... 

✋İnternet Haberleriyle Gazete Haberlerinin Dil, İçerik ve Yöntem Bakımından Karşılaştırılması

Hazırlayan: edebiyatfatihi.net

Gazetede, internet ve televizyona oranla zaman/yer baskısı daha az olduğu için daha resmî bir dil kullanılır.  Yazı dili daha uzun anlatımlar ve ifadeler gerektirdiği için konuşma diliyle arasındaki en temel farklılığının bu olduğunu söylemek mümkündür. 

Gerek iletişim aracının teknik ve yapısal özellikleri, gerekse habere konu olan olayın içeriğine göre internet haberiyle gazete haberinin  sunumlarında söylem ve ifade biçimleri farklılık gösterir.


 İnternet haberleri hem göze hem kulağa seslenir, yani gazete haberine göre görsel ve işitsel olarak çok daha  zengindir. İnternet haberlerinde haber,  çoğunlukla video ile desteklenir.

Teknolojik olarak gazete, baskı teknolojisinin ürünü iken, İnternet ve televizyon elektronik teknolojinin ürünleridir.

İnternet haberlerinde okuyucu/izleyici ile etkileşimli bir yayıncılık söz konusudur. Kullanıcı, okuduğu haberle ilgili duygu ve düşüncelerini dile getirebiliyor, yorumda bulunabiliyor. Gazete haberlerinde bu açıdan tek taraflı bir iletişim söz konusudur. edebiyatfatihi.net
Bugün kağıda basılı olarak yayımlanan gazeteler, çeşitli dağıtım zorluklarından dolayı ancak dar bölgelere erişebilmektedirler. Buna karşılık internet üzerinden yayınlanan gazetelere dünyanın her yerinden anında erişmek mümkündür.



Haber Metinlerindeki Dille Sanat Metinlerindeki Dilin Farkları Nelerdir?

Haber metinlerinde açık, akıcı, yalın ve duru bir dil kullanılır. Yan ve mecaz anlamlar değil sözcüklerin temel anlamı ön plandadır. Bu metinlerde dilgöndergesel işlevde kullanılır. Anlatım nesnedldir.  Genelde açıklayıcı anlatım kullanılsa da haber içeriğine göre öyküleyici ve betimleyici anlatım da kullanılır. 

  Sanat metinleri ise çok anlamlıdır, yan ve mecaz anlamlı kelimeler sıkça kullanılır, bu metinler çağırışıma açıktır. Her okuyan farklı anlamlar çıkarabilir. Öznel, süslü ve sanatlı ifadelere yer verilir.

ÖRNEK HABER YAZISI İNCELEMESİ

KÖK HÜCREDEN MİNYATÜR KARACİĞER

İngiliz bilim adamları, kök hücreden minyatür karaciğer geliştirdiler. Daily Mail Gazetesi’ne göre mini-karaciğerler, ilaçların test edilmesinde kullanılabilir ve gelecekte organ nakli için de bir ilk adım oluşturabilir. Gazetenin haberine göre Newcastle Üniversitesi bilim adamları, kordon kanından elde edilen kök hücreyi laboratuvar ortamında, madeni para büyüklüğünde bir karaciğere dönüştürmeyi başardı. (1 Kasım 2006) 




DİL BİLGİSİ KONUSU



Artikel Terkait

YORUM YAPARAK SORU SORABİLİR veya KATKIDA BULUNABİLİRSİNİZ...

1) Yaptığınız yorum biz onayladıktan sonra görülecektir.
2) Yazım kurallarına mümkün olduğunca dikkat ediniz.
3) Kullandığınız üslubun kişiliğinizi yansıttığını unutmayınız.
4) Yorumunuza emoji eklemek için "Emoticon" butonuna tıklayın.
5)Yorumunuza gelecek cevabı takip etmek beni bilgilendir kutucuğunu işaretleyebilirsiniz.


EmoticonEmoticon

▅ ▆ ▇ █ Öne Çıkanlar